Dwa tygodnie urlopu wypoczynkowego często budzą wątpliwości, zarówno po stronie pracowników, jak i pracodawców. Z jednej strony – urlop ma służyć regeneracji pracownika, z drugiej – firmy starają się planować nieobecności tak, aby nie zakłócać działalności. Wśród pytań najczęstsze są: czy pracownik musi wziąć 14 dni urlopu z rzędu oraz, czy szef może go zmusić do tego. W niniejszym artykule omawiamy te i inne kwestie związane z urlopem wypoczynkowym.

Artykuł ten wyjaśnia:

czy pracownik musi wziąć 14 dni urlopu

Potrzebujesz CV?

Zarejestruj się i korzystaj z naszego kreatora CV!

Stwórz CV

Kodeks pracy – urlop 14 dni: co mówią przepisy prawne?

Zgodnie z art. 152 § 1 i § 2 Kodeksu pracy, pracownik zatrudniony na umowę o pracę ma prawo do corocznego, nieprzerwanego i płatnego urlopu wypoczynkowego. Prawo to ma charakter nieruchomy – pracownik nie może się go zrzec. Jednakże to nie oznacza, że pracownik musi wykorzystać cały urlop jednorazowo, prawo przewiduje bowiem możliwość podziału urlopu.

14-dniowy urlop a podział urlopu

Kluczowym przepisem odnoszącym się do tematu 14 dni jest art. 162 Kodeksu pracy, który brzmi (w skróconym ujęciu):

„Na wniosek pracownika urlop wypoczynkowy może być podzielony na części. W takim jednak przypadku co najmniej jedna część wypoczynku powinna trwać nie mniej niż 14 kolejnych dni kalendarzowych”.

gdy pracownik nie chce 14 dni urlopu

Ten przepis oznacza, że:

  • to pracownik, na swój wniosek, może zaproponować podział urlopu na części;
  • jeżeli decyduje się na podział, co najmniej jedna z części musi ciągnąć się nieprzerwanie 14 dni kalendarzowych (czyli dniami pracy i dniami wolnymi, np. weekendami lub innymi dniami wolnymi);
  • jeśli wniosek o podział nie zostanie zgłoszony, urlop może być udzielony w jednej części (czyli np. cały wymiar w jednym kawałku);
  • pracodawca nie może wymusić podziału urlopu wbrew woli pracownika, jeśli ten wyraża chęć wzięcia go w jednej części.

Zatem przepis ten daje pracownikowi możliwość zaplanowania rozłożenia urlopu, ale równocześnie wprowadza minimalny warunek: jedna część musi mieć co najmniej 14 kolejnych dni kalendarzowych.

Czy Kodeks pracy wymaga, aby pracownik sam wykorzystał dwutygodniowy urlop?

Kodeks pracy nie mówi, że pracownik musi sam z siebie wziąć urlop w wymiarze 14 dni – nie ma przepisu, który nakazywałby pracownikowi skorzystanie z 14-dniowego urlopu w jednym kawałku. Przepis art. 162 nakazuje, aby w przypadku podziału co najmniej jedna część urlopu trwała 14 dni, ale nie narzuca pracownikowi, że musi tak postąpić.

Innymi słowy: prawo przewiduje i chroni tę możliwość, ale nie zmusza pracownika do jej realizacji, jeśli on woli inny sposób (o ile zgłasza wniosek). W praktyce często stosuje się formułę: jeśli pracownik sam poprosi o podział urlopu na krótsze okresy, a te nie zakłócają organizacji pracy, można się na to zgodzić.

Co oznacza 14 dni nieprzerwanego urlopu?

Warto podkreślić, że 14 dni kalendarzowych nie oznacza 14 dni roboczych urlopu. Zatem, jak liczyć 14 dni kalendarzowych urlopu wypoczynkowego? Czy weekend wlicza się do urlopu?

Przykładowo, jeśli pracownik pracuje w systemie poniedziałek – piątek, to aby uzyskać 14 dni kalendarzowych ciągłego odpoczynku, musi wykorzystać 10 dni urlopu (licząc dni robocze) plus weekendy (sobota i niedziela), co razem daje okres 14 dni.

Co w sytuacji – dwutygodniowy urlop wypoczynkowy a święto? Dni ustawowo wolne (np. święta) w trakcie urlopu także wliczają się do tego okresu, mimo że formalnie nie są to dni urlopowe.

Interpretacje praktyczne na temat dwutygodniowego urlopu

Choć przepis art. 162 jest jasny, to wokół niego narosło wiele interpretacyjnych wątpliwości. Warto przyjrzeć się, jak instytucje (PIP, GIP) odnoszą się do tego zagadnienia.

2 tygodnie urlopu – stanowisko Państwowej Inspekcji Pracy i Głównego Inspektoratu Pracy

PIP i GIP podkreślają, że:

  • pracownik ma prawo do podziału urlopu na części, ale co najmniej jedna część musi trwać 14 kolejnych dni kalendarzowych;
  • jednakże PIP zaznacza, że nadmierne rozdrabnianie urlopu (udzielanie go w wielu krótkich częściach) jest sprzeczne z zamysłem przepisu art. 162, choć nie stanowi wykroczenia przeciwko prawom pracownika w rozumieniu art. 282 Kodeksu pracy;
  • nieudzielenie urlopu w takiej formie (tj. co najmniej jednej części 14 dni) – mimo że jest naruszeniem przepisów urlopowych, nie pociąga automatycznie sankcji karnych wobec pracodawcy, bo nie mieści się w typowym wykroczeniu z art. 282 K.p.;
  • w przypadku skargi pracownika inspektor pracy może wystąpić do pracodawcy o usunięcie naruszenia (np. w formie wezwania do zmiany praktyki udzielania urlopu).
kodeks pracy urlop 14 dni

Co zrobić w sytuacji, gdy pracownik nie chce 14 dni urlopu z rzędu?

Załóżmy sytuację praktyczną: pracownik woli rozdzielić urlop na krótsze fragmenty (np. 5, 7, 4 dni) i nie chce mieć jednego 14-dniowego okresu. Czy może? I co wtedy?

Zgodnie z art. 162 Kodeksu pracy, to pracownik – poprzez wniosek urlopowy – decyduje o podziale urlopu na części. Oznacza to:

  • gdy pracownik złoży wniosek o kilka krótszych okresów, pracodawca nie może sam narzucać, by którakolwiek część trwała 14 dni, jeśli pracownik wyraźnie tego nie chce, o ile organizacja pracy na to pozwala;
  • jeśli pracownik nie wnioskuje o podział, urlop może być udzielony w jednej części (np. cały wymiar w jednym kawałku);
  • w praktyce, więc jeśli pracownik „nie chce” brać 14 dni z rzędu, to może złożyć wniosek o krótsze fragmenty, a pracodawca może uwzględnić taki wniosek – chyba że byłoby to sprzeczne z wypoczynkowym celem urlopu czy zakłócało działalność zakładu.

Czy pracodawca może zmusić pracownika do wykorzystania 14 dni urlopu?

Nie – pracodawca nie ma prawa z własnej inicjatywy przypisać pracownikowi 14-dniowego odpoczynku, jeśli pracownik wnioskuje inaczej. Pracodawca nie może jednostronnie „zmusić” do urlopu w konkretnym terminie (co do zasady). Wyjątek stanowi przypadek urlopu zaległego lub okres wypowiedzenia – tam pracodawca może samodzielnie wskazać termin urlopu.

Czy trzeba wziąć 14 dni urlopu? Czy pracownik może odmówić dwóch tygodni wolnego?

Tak – jeśli pracownik nie wyraża chęci korzystania z ciągłego 14-dniowego urlopu i wnioskuje o krótsze okresy, to pracodawca nie powinien narzucać dłuższego fragmentu, chyba że taka decyzja byłaby konieczna z przyczyn zakładu pracy. W praktyce jeśli pracownik konsekwentnie odmawia 14 dni, pracodawca powinien próbować z nim negocjować optymalne rozwiązanie, ale nie może narzucić niczego, co byłoby niezgodne z prawem. Warto też pamiętać, że brak 14-dniowej części urlopu (tj. rozbicie całego urlopu na krótsze fragmenty) – jeśli takie rozwiązanie wynika z wniosku pracownika – nie będzie uważane przez PIP za wykroczenie przeciwko prawom pracownika.

urlop wypoczynkowy 14 dni

Ile dni urlopu może zaplanować pracodawca?

Zgodnie z Kodeksem pracy, zasadniczo to pracownik decyduje o terminie swojego urlopu, składając stosowny wniosek, natomiast pracodawca ma prawo go zaakceptować lub zaproponować inny termin – z uwzględnieniem potrzeb zakładu pracy. Jednak w pewnych sytuacjach to pracodawca może samodzielnie zaplanować i udzielić urlopu, nawet bez zgody pracownika. Dotyczy to dwóch szczególnych przypadków.

  1. Urlop zaległy – jeżeli pracownik nie wykorzystał przysługującego mu urlopu w poprzednim roku kalendarzowym, pracodawca ma obowiązek udzielić tego urlopu najpóźniej do 30 września następnego roku. Może wówczas jednostronnie wyznaczyć jego termin, nawet jeśli pracownik nie złożył wniosku. Wynika to z orzecznictwa Sądu Najwyższego (m.in. wyrok z 24 stycznia 2006 r., I PK 124/05), które wskazuje, że udzielenie urlopu zaległego nie wymaga zgody pracownika.
  2. Okres wypowiedzenia umowy o pracę – w czasie wypowiedzenia pracodawca może również samodzielnie udzielić pracownikowi urlopu (zarówno bieżącego, jak i zaległego). Pracownik ma wówczas obowiązek ten urlop wykorzystać, a pracodawca nie musi uwzględniać jego preferencji co do terminu.

Poza tymi wyjątkami urlop jest udzielany na wniosek pracownika i w uzgodnieniu z pracodawcą – w ramach planu urlopów lub indywidualnych uzgodnień. W praktyce więc pracodawca może planować terminy urlopów, ale tylko w taki sposób, który uwzględnia zarówno interes firmy, jak i prawo pracownika do wypoczynku. Warto pamiętać, że zgodnie z zasadą z art. 163 § 1 Kodeksu pracy, plan urlopów powinien być sporządzony w porozumieniu z pracownikami, tak aby każdy miał możliwość wykorzystania urlopu w odpowiednim czasie – najlepiej z co najmniej jednym 14-dniowym okresem wypoczynku.

Po jakim czasie pracy należy się urlop?

Prawo do urlopu wypoczynkowego nie powstaje od razu w dniu zatrudnienia, ale stopniowo – wraz z upływem czasu pracy. Zgodnie z art. 153 Kodeksu pracy, pracownik, który podejmuje pierwszą w życiu pracę, nabywa prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy – w wymiarze 1/12 przysługującego mu rocznego urlopu. Oznacza to, że dopiero po przepracowaniu pełnego roku pracownik zyskuje prawo do pełnego wymiaru urlopu, czyli:

  • 20 dni – jeśli jest zatrudniony krócej niż 10 lat;
  • 26 dni – jeśli jego staż pracy (łącznie z wcześniejszymi okresami zatrudnienia oraz okresem nauki, jeśli podlega zaliczeniu) wynosi co najmniej 10 lat.

Natomiast pracownik, który ma już za sobą pierwszy rok pracy, od kolejnych lat nabywa prawo do pełnego wymiaru urlopu z początkiem każdego nowego roku kalendarzowego – bez konieczności przepracowania kolejnych miesięcy. Co ważne, do stażu pracy wlicza się nie tylko poprzednie zatrudnienia, ale także okresy nauki, np. szkołę średnią, studia wyższe czy szkołę zawodową – zgodnie z zasadami określonymi w art. 155 Kodeksu pracy.

Potrzebujesz CV?

Zarejestruj się i korzystaj z naszego kreatora CV!

Stwórz CV

Urlop dwutygodniowy – podsumowanie

Urlop 14-dniowy jest ważnym mechanizmem ochronnym – pozwala pracownikowi na rzeczywisty, ciągły odpoczynek i regenerację. Przepis art. 162 Kodeksu pracy zobowiązuje, aby przy podziale urlopu co najmniej raz zapewnić taką część. Niemniej jednak nie oznacza to, że pracownik musi korzystać z 14 dni ciągiem, jeśli wolałby inaczej – o ile złoży odpowiedni wniosek i organizacja pracy na to pozwala. Pracodawca nie może jednostronnie wymuszać dłuższego okresu wbrew woli pracownika, choć powinien dążyć do uwzględnienia przepisów urlopowych oraz potrzeb pracownika.

Zajrzyj do innych ciekawych artykułów:

Wzory CV
Szablony CV
Przykładowe CV
Jak zachować ciągłość pracy przy zmianie pracy?
Rachunek do umowy zlecenia – wzór i omówienie
Świadczenie Aktywnie w domu – dla kogo? Jak je uzyskać?
Ciągły stres w pracy? Jak sobie z nim radzić? Techniki i porady dla każdego
Co powinien zawierać regulamin pracy? Od ilu pracowników jest obowiązkowy?
Czym zajmuje się social media manager? Jak zacząć pracę w branży social media?
Zmiana adresu zameldowania – gdzie zgłosić? Jakie formalności należy wypełnić?
Emerytura i praca jednocześnie? Wszystko, co musisz wiedzieć o pracy na emeryturze
Praca rotacyjna – co to znaczy? Czy jest dobrym sposobem na motywowanie pracowników?